Monday, September 18, 2017

Η Μαρία του Αιγαίου*

Σάββατο απόβραδο. Επιστρέφοντας με το πλοίο από μονοήμερη απόδραση στη Τήνο. Διαβάζω, ή προσπαθώ να διαβάσω, το βιβλίο μου. Κάποιος δυνάμωσε τον ήχο της τηλεόρασης για να παρακολουθήσει, λέει, τις ειδήσεις. Για την πετρελαιοκηλίδα μας, για την νέα τρομοκρατική επίθεση στο Λονδίνο, για την ομιλία Μητσοτάκης στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), για την έναρξη του Oktoberfest στο Μόναχο.
Εκτοπίζεται η προσοχή μου από το βιβλίο. Οι άνθρωποι γύρω μου, αν δεν είναι κολλημένοι στην οθόνη της τηλεόρασης – ίσως να τους ρούφηξε προς τα εκεί ο δυνατός ήχος, διότι προηγουμένως οθόνη χάζευαν πάλι, του κινητού. Μοιάζουν νάναι εξαρτημένοι από αυτήν. Σαν να μην μπορείς δηλαδή να ξεκολλήσεις.
Ο ήχος όλων των ειδήσεων είναι ίδιος. Δεν ακούω τι ακριβώς λένε, μόνο ένα επαναλαμβανόμενο ηχητικό ρεφρέν με πανομοιότυπους τονισμούς, πανομοιότυπων λέξεων ντυμένων με πανομοιότυπες εικόνες, μονταρισμένες με τέτοια ταχύτητα που να μην τις προσέχεις, απλώς να τις αντιλαμβάνεσαι.
Καλές και κακές εικόνες συνυπάρχουν, με την ίδια εκφραστική και απεικονιστική ουδετερότητα. Οι εκφωνητές, σαν βγαλμένοι από τον ίδιο κλώνο. Ταυτόχρονα, κάποια μηχανήματα παρακολουθούν όσους τους παρακολουθούμε, και καταγράφουν τις τάσεις μας.
Επιστρέφω από το κυκλαδίτικο νησί, νοιώθοντας ότι αποκόπτομαι όλο και πιο πολύ από αυτόν τον εικονικό κόσμο. Φοράω τ’ ακουστικά μου και συνεχίζω την ανάγνωση, με μουσική υπόκρουση απ’ τα Νυκτερινά του Chopin. Αυτοπροστασία.
Μαρία Κάλλας. Σε αυτήν έδωσα τη σκυτάλη όταν είπα να κάνω διάλλειμα ανάγνωσης. Είχα κατεβάσει από το mezzo, την ηχογράφηση από την εκπληκτική ερμηνεία της στην όπερα Norma του Bellini. Για πολλούς είναι «η καλύτερη ηχογραφημένη Norma όλων των εποχών». Εδώ: https://youtu.be/TYl8GRJGnBY. Ο τρόπος που ερμηνεύει την άρια Casta Diva, πάντα φέρνει αναστάτωση στη ψυχή και δάκρυα στα μάτια μου. Ήταν 16 Σεπτεμβρίου, το Σάββατο που πήγα στη Τήνο. Την ίδια μέρα, 40 χρόνια πριν, το 1977, η Ελληνίδα σοπράνο πέθαινε στο Παρίσι από καρδιακή προσβολή, στα 53 της μόλις χρόνια. Η νεκρώσιμη ακολουθία τελέστηκε στις 20 του μηνός στον ιερό ναό του Αγίου Στεφάνου στο Παρίσι. Ο ναός βρίσκεται στην οδό Georges-Bizet, του Γάλλου συνθέτη που έγραψε την όπερα Carmen, στην οποία επίσης η Κάλλας έδωσε μερικές από τις πιο συγκλονιστικές της παραστάσεις. Η σορός της αποτεφρώθηκε μετά την νεκρώσιμη ακολουθία και εν τέλει, αφού η τέφρα της είχε κλαπεί και ξαναβρέθηκε, μεταφέρθηκε στην γεννέτειρά της, στην Ελλάδα, και την άνοιξη του 1979 σκορπίστηκε στα νερά του Αιγαίου Πελάγους.
Υστερόγραφο: Φτάνοντας το βράδυ σπίτι, και μπαίνοντας στο facebook, τι ωραία που είδα ότι είχε γεμίσει το timeline με τις φωτογραφίες και τη φωνή της. Κι είχε αδειάσει ο κόσμος μου από τα άλλα, ασήμαντα.
Εικονογράφηση: Η μελαγχολική Μαρία Κάλλας ως Βιολέττα στην όπερα La Traviata του Giuseppe Verdi  το 1958.


Μικρά σκόρπια …

Στην καθιερωμένη συνέντευξη Τύπου την επομένη της ομιλίας των αρχηγών των κομμάτων στην ΔΕΘ, οι δημοσιογράφοι χθες δεν υπέβαλαν ούτε μία ερώτηση στον αρχηγό της Νέας Δημοκρατίας Κυριάκο Μητσοτάκη για θέμα εξωτερικής, ευρωπαϊκής και αμυντικής πολιτικής της Ελλάδος *** Ο επαρχιωτισμός μας σε όλο του το μεγαλείο *** Πολλά άρθρα γράφονται βασισμένα στην περίφημη ρήση του Guterres ότι η Κύπρος πρέπει να γίνει επιτέλους «κανονικό (ή φυσιολογικό) κράτος», σε σχέση με την επίλυση του Κυπριακού. Πολλές και καλές συνταγές γράφονται. Λείπει όμως εκείνη που θα λέει ότι βασικότατη προυπόθεση για να γίνουμε αυτό που λέει ο Guterres,  είναι να γίνουμε και εμείς πρώτα φυσιολογικοί, κανονικοί πολίτες *** Σκηνή ζηλοτυπίας από το κινητό: «Πού είσαι, μωρό μου;». «Σε συγκέντρωση του ΠΑΣΟΚ». «Και γιατί ακούω κόσμο;» *** Καλή εβδομάδα, καλό φθινόπωρο, να φεύγουν οι πολλοί από τις παραλίες, και κανεί να φωτογραφίζετε τα νύχια των ποδιών σας *** ΤΕΛΟΣ

* Η Στήλη μου Πρόσωπα & Προσωπεία στον "Φιλελεύθερο" Κύπρου, 18/9/2017

Sunday, September 17, 2017

Τα παιδιά του Νίκου Γκάλη




4, μόλις, λεπτά διήρκησε η ομιλία του σπουδαιότερου Έλληνα αθλητή ομαδικού αθλήματος, του Νίκου Γκάλη, κατά την τελετή ένταξής του στο Hall of Fame των καλύτερων καλαθοσφαιριστών όλων των εποχών. Η τελετή έγινε στην γενέτειρά του, Αμερική. Εκεί μπήκαν τα θεμέλια, επάνω στα οποία πάτησε ο Γκάλης για να γυρίσει στην πατρίδα του και να της μάθει μπάσκετ.


Κάθε παιδί που βλέπω, κάθε μέρα που κυκλοφορών στην Αθήνα, σε συνοικίες πλούσιες και φτωχές, να ρίχνει μπάλες μέσα σ’ ένα καλάθι, λέω πως είναι παιδί του Γκάλη. Και νοιώθω τόση περηφάνια, και τόση ευγνωμοσύνη απέναντι στον άνθρωπο αυτόν, ώστε δύσκολα μπορώ να συγκρατήσω τη συγκίνησή μου. Είναι από εκείνους που έχω στη χρυσή μου λίστα των ανθρώπων που αξιώθηκα, σε τούτη τη ζωή,  να συνυπάρξω όχι μόνο στον ίδιο Πλανήτη, αλλά και στην ίδια χώρα.

Sunday, September 10, 2017

Το τρένο, η Piaf, ο Macron κι ο ερωτευμένος αεροπειρατής*



«Είδα ένα φίδι κάτω στον κάμπο, σαν δέκα έλατα τρανό. Κι από το στόμα του γριά βάμπω, έβγανε φλόγες και καπνό. Κι άιντε να το παραβγείς, μπάμπω μ’ στον ποδαρόδρομο. Κι είχε ένα όνομα να δεις, το λέγαν σιδηρόδρομο», έγραφε ο ποιητής-στιχουργός Κώστας Βίρβος στο μνημειώδες έργο του «Θεσσαλικός Κάμπος», που μελοποίησε ο Γιάννης Μαρκόπουλος. Αναφερόταν στον τρόπο με τον οποίο οι χωρικοί υποδέχτηκαν το πρώτο τρένο που πέρασε από τα μέρη τους. Στην αρχή με φόβο. Έπειτα με καχυποψία. Στη συνέχεια και για πάντα, με υπερβολή.
Είναι ένα υπέροχο, αφηγηματικό τραγούδι. Το λάτρεψα, όπως όλον τον δίσκο. Και επί δύο μέρες, σε αντιπερισπασμό θαρρείς προς την μεγάλη Edith Piaf, που κυριολεκτικά είχαν λιώσει όλα τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης ταω τραγούδια της για να ντύσουν ειδησεογραφικά την έλευση του Γάλλου Προέδρου στην Αθήνα, εγώ έβαλα τον «Σιδηρόδρομο» στη διαπασών και τόπαιζα μέρα νύχτα.
Τότε,  το μακρύ φίδι κάτω στον κάμπο το κυνηγούσαν τα παιδιά με επιφωνήματα πολύχρωμα, και με εκείνη την υπέροχη νεανική μαγικά που σε φόρτιζε με την ψευδαίσθηση ότι, εσύ ο μικρός, μπορείς άνετα να παραβγείς σε  γίγαντες και τέρατα.
Σήμερα, απελπιστικά υποτελείς, γελοίοι και υπερφίαλοι, μεγαλοπιανόμαστε αρχοντοχωριάτικα για να υποδεχτούμε έναν ηγέτη μεγάλης χώρας που, όπως οι πλείστοι επισκέπτες μας, αποδείχθηκε πολύ σεμνότερος των μουσαφίρηδων.
Η κάμερα της ΕΡΤ ήταν εστιασμένη, ακίνητη, επί δέκα και πλέον λεπτά στην πόρτα του αεροσκάφους που έφερε τον κ. Macron από το Παρίσι, δημιουργώντας ένα hype, συνοδευόμενο από λόγια απύθμενης βλακείας, μέχρι να ανοίξει επιτέλους για να μπορέσουμε να του πούμε «καλωσορίσατε στη χώρα που γέννησε τη Δημοκρατία». Πόσες φορές το ακούσαμε το τελευταίο διήμερο; Έχασα το μέτρημα στη Πνύκα. Εκεί, ήμουν έτοιμος να πέσω στο βάραθρο.
«Έκανα μπάμπω μ’ το σταυρό μου σαν είδα τέτοιο παγανό. Και κόσεψα το γάιδαρό μου, μακριά τ’ να φύγω στο βουνό», έλεγε ο Βίρβος για το τρένο που ‘ρθε στο χωριό και παλάβωσαν οι χωρικοί.
Και κλείνω αυτήν την σύντομη ανταπόκριση απ’ το χωριό μου, με μία υποσημείωση της φίλης συγγραφέως, Αφροδίτης Φραγκιαδουλάκη, από το Ηράκλειο Κρήτης: «Παρακολουθούμε λοιπόν με αμείωτο ενδιαφέρον φωτογραφίες που εστιάζουν σε κάθε πόντο εκτεθειμένου δέρματος της κυρίας Μακρόν. Μετράμε ικανοποιημένοι τις ρυτίδες στους καρπούς και τους αστραγάλους της. Νιώθουμε ήρεμοι, προστατευμένοι από τα δεκάδες φίλτρα που διαθέτουν τα κινητά μας ώστε να δείχνουμε άπαντες αψεγάδιαστοι. Ελεύθεροι να κανιβαλίσουμε και να ειρωνευτούμε. Εθισμένοι στο κυνήγι της τελειότητας, ξεχνάμε το σημαντικότερο: οι ζάρες του δέρματος ωχριούν μπροστά στις ζάρες του μυαλού. (Η κοινότητα του κενού... ή το αντίστροφο)»
Κερασία, λέγεται το 2ο βιβλίο της Αφροδίτης που μόλις κυκλοφόρησε. Το πρώτο, το «Ραντεβού», πέρυσι, θεωρήθηκε από τα καλύτερα πρωτοεμφανιζόμενης συγγραφέως. Με ενθουσιασμό το συστήνω.
Ο ερωτευμένος αεροπειρατής, Αιγύπτιος Seif el-Din Moustafa Imam, εδώ και πέραν του 1 έτους κρατείται υπό συνθήκες απομόνωσης στις κεντρικές φυλακές της Λευκωσίας, εν αναμονή της τελικής απόφασης του Εφετείου για έκδοσή του στην Αίγυπτο, όπως ζητούν οι εκεί αρχές. Τον περασμένο Μάρτιο ο Imam διάπραξε αεροπειρατία, αναγκάζοντας τον πιλότο να προσγειώσει το αεροσκάφος στην Λάρνακα. Ήθελε να δει την πρώην γυναίκα του, Κύπρια, ισχυριζόμενος ότι την αγαπά ακόμα. Από δημοσιεύματα εκείνων των ημερών υπήρχαν και αναφορές σε προβλήματα ψυχολογικής διαταραχής του 60χρονου. Η πράξη του εκρίθη εγκληματική. Η Αίγυπτος τον θέλει πίσω.
Δεν πρέπει να δοθεί, όσο και εάν αυτό ίσως να σκιάσει τις καλές σχέσεις μεταξύ Λευκωσίας και Καίρου. Προ ημερών αναφερθήκαμε εδώ στην έκθεση της ανθρωπιστικής οργάνωσης Human Rights Watch, με σοβαρότατες καταγγελίες για βασανιστήρια από το καθεστώς Sisi, εναντίον αντιφρονούντων και όχι μόνο. Εάν υπάρχει, επομένως, και η ελάχιστη πιθανότητα εάν δοθεί στις αιγυπτιακές αρχές ο άνθρωπος αυτός να μην τύχει δίκαιης και ανθρώπινης μεταχείρισης, το αίτημα έκδοσής του πρέπει να απορριφθεί. Η περίπτωση των Τούρκων αξιωματικών που κατέφυγαν στην Ελλάδα μετα το πραξικόπημα πέρυσι και τα ελληνικά δικαστήρια δεν δέχτηκαν να παραδώσουν στον Ερντογάν επειδή έκριναν δεν θα τύχαιναν στα χέρια του δίκαιης δίκης και αντίθετα η ζωή τους θα ετίθετο σε κίνδυνο, ας ληφθεί υπ’ όψιν και από τις κυπριακές δικαστικές αρχές. Θα επανέλθουμε σ’ αυτό.


* Η στήλη μου "Πρόσωπα & Προσωπεία" στον σημερινό, 10/9/2017, "Φιλελεύθερο" Κύπρου.

Sunday, August 27, 2017

Η Σμύρνη, μάνα, καίγεται...




Σαν σήμερα, 27/8/1992

Τα τελευταία ελληνικά τμήματα εγκαταλείπουν τη Σμύρνη. Στις 11 π.μ. εμπροσθοφυλακή του τουρκικού ιππικού εισέρχεται στη Σμύρνη, ενώ τις βραδυνές ώρες φτάνει και μία μεραρχία πεζικού. Οι Τούρκοι πυρπολούν την πόλη και προβαίνουν σε σφαγές του ελληνικού πληθυσμού της. Μεταξύ των σφαγιασθέντων είναι και ο Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος. Η πυρκαϊά θα συνεχιστεί έως τις 3 Σεπτεμβρίου, μεταβάλλοντας την πόλη σε σωρό ερειπίων. (Από το sansimera.gr, το πιο εμπεριστατωμένο, χαρη στους Τάκη Λεμοπέση και Πάνο Ευστρατίου, site αναφοράς). 

Η ζωή μας σε αριθμούς/Όταν σημάνει η ώρα…*

5 και κάτι μήνες απομένουν μέχρι την τέλεση των προεδρικών εκλογών στη Κύπρο. 2 ημερομηνίες, 18 και 25 Φεβρουαρίου, αναφέρει ως πιθανότερες χθεσινό ρεπορτάζ του «Φ».
Πάρτε τώρα που γυρίζει, παιδιά. Όποιος έχει αιτήματα, δεν υπάρχει καλύτερη ευκαιρία. (Δεν υπάρχει μέρα που να μην διαβάσω σε εφημερίδα ή site ότι τακτοποιείται κάποιο ζήτημα).

1.057 ψέματα ξεφούρνισε ο Donald Trump σε 214 ημέρες, σύμφωνα με την δημοσιογραφική ομάδα τεκμηρίωσης της εφημερίδας Washington Post που έχει βαλθεί να εντοπίσει, να μετρήσει και να αναδείξει τα ψέματα που έχει πει ο Αμερικανός Πρόεδρος.
Νομίζω πως υπάρχει ένας μόνο Ευρωπαίος πολιτικός που μπορεί να τον ανταγωνιστεί, αλλά δεν έχουν απομείνει στη χώρα του και πολλά αξιόπιστα ΜΜΕ που να έχουν την πολυτέλεια να τα μετρήσουν.

59,14% είναι στην Ελλάδα το ποσοστό των οφειλετών προς το Δημόσιο που, εάν δεν τακτοποιήσουν την εκκρεμότητα εντός 15 ημερών, προειδοποιούνται ότι θα βρεθούν αντιμέτωποι «με αναγκαστικά μέτρα είσπραξης». Δηλαδή, η κυβέρνηση θα βάλει χέρι στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς.
Για αυτό και οι αποκαμωμένοι πια από τα συνεχή και σκληρά φορολογικά μέτρα απλοί πολίτες σπεύδουν να αδειάσουν όσο μπορούν (αφού ισχύουν ακόμα τα capital controls) τους λογαριασμούς τους. Σε πολλούς από αυτούς, σημειώστε, το κράτος οφείλει λεφτά, είτε από επιστροφή φόρων που δεν έχουν επιστραφεί, είτε από υπηρεσίες και προμήθειες που έχουν προσφερθεί στο Δημόσιο και που δεν έχουν πληρωθεί.
15 ημέρες διορία έδωσε το υπουργείο οικονομικών της Ελλάδας σε 761.000 φορολογούμενους να πληρώσουν οφειλές 340 εκατ. ευρώ.
Είναι η ίδια κυβέρνηση που, ως αντιπολίτευση, έλεγε ότι θα καταργούσε τον έκτακτο φόρο ακίνητης περιουσίας (ΕΝΦΙΑ), και προέτρεπε τον κόσμο να μην τον πληρώνει. Τώρα, αυτόν τον κόσμο, τον απειλεί…

27.000 ,λιγότεροι φοιτητές άρχισαν πέρυσι τις σπουδές τους στη Βρετανία, σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, που συνδέουν άμεσα την πτώση αυτή στους 139.000 στο Brexit.
Η μεγαλύτερη μείωση, 18%,  παρατηρείται ανάμεσα σε φοιτητές που έρχονται από χώρες εκτός ΕΕ, που είναι και εκείνοι που πλήρωναν και τα υψηλότερα δίδακτρα.

100 επιστολές έστειλε το βρετανικό Υπουργείο Εσωτερικών σε πολίτες χωρών-μελών της ΕΕ που ζουν στην Αγγλία, ειδοποιώντας τους ότι υπόκεινται σε απέλαση.
Επρόκειτο, τελικά, για γκάφα ολκής. Που μάλλον προκλήθηκε από υπερβολική βιασύνη κάποιων εκεί μέσα να μείνουν εντελώς μόνοι τους. Αυτό δεν ψήφισαν, άλλωστε;
34.676 άνθρωποι σκοτώθηκαν το 2016 σε τρομοκρατικές επιθέσεις σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει ο πολιτικός επιστήμονας, συγγραφέας και καθηγητής στο New York University, Ian Bremmer στο twitter. Ενδεικτικά, ανάμεσα σε αυτούς, οι 73 (ποσοστό 0.002%) σκοτώθηκαν στη βόρεια Αμερική, οι 238 (0,7%) στην δυτική Ευρώπη, και 19.121 (55%) στην Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική.
Ενδιαφέρουσα τροφή για σκέψη.

9ος θάνατος ρώσου διπλωμάτη μέσα στο 2017. Νεκρός βρέθηκε στο σπίτι του στο Χαρτούμ, Σουδάν, την Τετάρτη, ο πρεσβευτής της Ρωσίας Mirgayas Shirinsky, 62.
Αστυνομική πηγή δήλωσε στο Associated Press ότι ο πρέσβης έπαθε ανακοπή καρδίας ενώ κολυμπούσε στη πισίνα. Ένα ευχέλαιο να κάνει ο Putin, που είναι και πολύ της εκκλησίας.

4 χρόνια θα σιγήσει το ρολόι του Big Ben στο Λονδίνο, προκειμένου να ολοκληρωθούν έργα συντήρησης του πιο φημισμένου ρολογιού στον κόσμο.
Ειδικοί ψυχίατροι δήλωσαν στους Times του Λονδίνου ότι αναμένουν αύξηση των περιπτώσεων κατάθλιψης, από εκείνους που ζουν σε ακτίνα έως και μερικών μιλίων, και από γεννησιμιού τους συνήθισαν να ακούν το bong του Μεγάλου Μπεν.
Φωτό: Το Λονδίνο που λατρεύω. Τα κίτρινα φώτα του μέσα στην ομίχλη, και ο Big Ben στο βάθος, άγρυπνος φρουρός.
3-0 κέρδισε την Πέμπτη η ομάδα μου, η ΑΕΚ Αθηνών, την βέλγικη Μπριζ, και πέρασε στους ομίλους του Europa League.
Μπράβο, Κυρά μου, και εις ανώτερα!

Μια χώρα σε αριθμούς

Λουξεμβούργο: 500.000 κάτοικοι πληθυσμός. 55 δισεκατομμύρια ευρώ ακαθάριστο εθνικό εισόδημα. Ξοδεύει 1,2% του προϋπολογισμού του για την έρευνα – 3 φορές περισσότερα από την Κύπρο. 2η στον κόσμο σε διαχείριση διαστημικών δορυφόρων, με έσοδα 1,6 δις ευρώ το 2016. (Μερικά στοιχεία είναι από άρθρο του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κύπρου, Κωνσταντίνου Χριστοφίδη,  στις 6/7 στην εφημερίδα «Πολίτης»)

(*) Από την σαββατιάτικη στήλη μου στην εφημερίδα "Φιλελεύθερος", Κύπρου.

Thursday, August 24, 2017

Ικαρία: Η συνταγή της ζωής μας



Οι κάτοικοι της Ικαρίας είναι από τους μακροβιότερους στον κόσμο. Εάν έχετε κάποτε την επιθυμία να λοξοδρομήσετε από τη Μύκονο και τα άλλα κοσμικά, και να κάνετε ένα διάλλειμα από τα sushi και τα mojito, βάλτε πλώρη για αυτό το αιγαιοπελαγίτικο νησί και θα καταλάβετε αμέσως πώς και γιατί. Προσοχή: Δεν ζούνε απλώς περισσότερο από όλους εμάς τους υπόλοιπους, καλοταϊσμένους. Ζούνε πολύ καλύτερα, και με πολύ λιγότερα.
Περί της λιτής ζωής των Ικαριωτών, έχουμε μαρτυρίες ακόμα και από μεσαιωνικά κείμενα. Όπως γράφει ο Ιωάννης Μελάς στην «Ιστορία της Νήσου Ικαρίας», κατά τον λεγόμενο αιώνα της αφάνειας, «επαρκές είδος διατροφής απέμενε το κρέας, το οποίον και κατέστη όχι μόνον το βασικόν, αλλά σχεδόν το μοναδικό μέσον επιβιώσεως. Η ελάχιστη εσοδεία σιτηρών, που επιτυχάνετο με την σποράν ιδίως σικάλεως, ησφάλιζεν εις τους Ικαρίους, ένα έλαττον αλεύρου … και κατά τα λοιπά, άλλα μέσα διατροφής ήσαν τα λαχανικά, το μέλι, η σταφυλή και κυρίως ο οίνος, ο οποίος εστήριζε τας καρδίας των βιβλικών εκείνων υπάρξεων».
Σχεδόν ολόκληρο το νησί είναι ορεινό και βραχώδες, λίγες οι κοιλάδες και σε περιορισμένη έκταση. Δύσκολη η καλλιέργεια από τόσο άγονο έδαφος, εισάγουν τα σιτηρά τους από τη Χίο. Όμως, όπως θα σου πουν όλοι εκεί, ντόπιοι μα και μακροχρόνιοι επισκέπτες, τα πιο αξιόλογα πράγματα στο νησί είναι ο αέρας και το νερό του. Αυτά είναι τόσο υγιεινά, ώστε καθιστούν τους ανθρώπους, παρά τις σκληρές συνθήκες της ζωής τους, ακμαίους και μακροβιότατους.
Το ψωμί το αλέθουν μόνοι τους, και το λένε ζεστασιά. Όταν σε προσκαλούν στο τραπέζι τους με τη φράση «ορίστε να πιάσετε», να ξέρετε ότι θα φάτε λαχανικά, πατάτες, μανιτάρια ή όσπρια. Αν πάλι σας καλέσουν λέγοντας «ορίστε να κουμπώσετε», πάει να πει πως θα φάτε κρέας από πρόβατο ή κατσίκι, που είναι καλό κρέας γιατί προέρχεται από ζώα ελεύθερης βοσκής, όχι ελεγχόμενης … ανατροφής.
Παρά την μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ (το κρασί δεν λείπει ποτέ από κανένα καθημερινό τραπέζι, δεν υπάρχει σοβαρό πρόβλημα αλκοολισμού στο νησί. Οι άνθρωποι πίνουν το κρασί με μέτρο, πρώτον ως μέσο κοινωνικής επαφής σε σπίτια και άλλες εκδηλώσεις, και δεύτερον ως θερμιδογόνο τροφή για να συμπληρώνουν το φτωχό σιτηρέσιο και να αντέξουν στη σκληρή δουλειά που κάνουν. Πίνουν το κρασάκι τους για να διασκεδάσουν τη ζωή τους, όχι να την κλάψουν.
Από το καταπληκτικό βιβλίο «ούλα είναι φάδια της κοιλιάς» (έκδοση του συλλόγου Ικαρίας «Κάβο Πάπας», που βασίζεται σε συλλογική λαογραφική έρευνα για «την κουζίνα της Ικαρίας και τις συνταγές της ζωής της», ανακαλύπτει κάποιος μια ντοπιολαλιά που είναι εκπληκτικά όμοια με την κυπριακή, αλλά και εκπληκτική σύνδεση γνωμικών και παροιμιών με τη σωστή και υγιεινή διατροφή.
Όπως για παράδειγμα, ότι απαραίτητη προυπόθεση για αυτήν ορίζεται το μέτρο, τόσο για την ποσότητα του φαγητού, όσο και για τα συχνά γεύματα που πρέπει να λαμβάνουμε:
«Το πολλύφ φαϊς σπληνά και το λίγ ‘ αδυνατά / και το συχνομπουκουνάτο κάνει το κορμί δροσάτο»
Σχετικά με τα διατροφικά αγαθά και τον κατάλληλο χρόνο παραγωγής τους (κάτι που εμείς οι … σύγχρονοι έχουμε ξεπεράσει, τρώγοντας καρπούζια ακόμα και τον χειμώνα), λέγεται το πολύ γνωστό στην Ελλάδα «κάθε πράμα στον καιρό του, κι ο κολιός τον Αύγουστο».
Ο μήνας Αύγουστος, λόγω της πληθώρας της παραγωγής και της συγκομιδής, χαρακτηρίζεται ως «ο μήνας που θρέφει τους έντεκα». Στον Αύγουστο, που γεμίζει το τραπέζι με όλα τα καλά, αναφέρεται και η επόμενη παροιμία: «Αύγουστε τραπεζοφόρε να’ σουν δυο φορές τον χρόνο».
Εικονογράφηση: 95χρονος Ικαριώτης για το μυστικό της μακροζωίας, «Κάμε χρόνο, χαμογέλα». ΦΩΤΟ: Sergio Miranda

Friday, May 5, 2017

Ο «αόρατος αδερφός»…

Οι μέρες μου κρεμασμένες από ένα κινητό τηλέφωνο. Που ακόμα και στο αθόρυβο, θόρυβο κάνει. Έχω δώσει τον αριθμό μου σε ανθρώπους και υπηρεσίες, που με ειδοποιούν για κάθε σημαντικό, τάχα, που συμβαίνει στον κόσμο. Όχι, γενικώς, σε όλη την υφήλιο. Ειδικώς, στον δικό μας. Το μικρό μας περίγυρο. Αυτόν που θεωρούμε κέντρο της Γης.
Ποιος το καθορίζει τι είναι σημαντικό, μη το ρωτάτε. Ο καθένας έχει, φτιάχνει ή υπηρετεί τους δικούς του κανόνες του. Οι πολιτικοί τις ματαιοδοξίες τους. Οι δημοσιογράφοι, κάτι πολύ χειρότερο. Τον φόβο μη μας ξεφύγει το ασήμαντο. Την υστερία μήπως και μεταδώσουμε δεύτεροι ή τρίτοι την καταστροφή, τον θάνατο.
Ένα «ντίνγκ» στα μηνύματα, με ειδοποιεί ότι στο μέιλ μου έχω νέα. Σχεδόν ταυτόχρονα, ένα πιο βαρυκουδουνάτο σήμα επιβεβαιώνει ότι αυτό που μουπε μόλις το sms, τώρα είναι στο ηλεκτρονικό μου ταχυδρομείο.
Από τη μέρα που ήρθε στα πράγματα ο ΣΥΡΙΖΑ, ο μηχανισμός παραγωγής και μετάδοσης «ειδήσεων» είναι ανελέητος. Οι πιο πολλές φέρουν την ειδοποίηση «non-paper», και λες εσύ ο αδαής «πως θα πιστέψω τώρα ένα ανύπαρκτο, όπως αυτοχαρακτηρίζεται, χαρτί;». Κι όμως, άλλοι το έχουν ήδη δώσει στον αέρα. Τόχουν κιόλας απλώσει στα ηλεκτρονικά τους περίπτερα, κι αρχίζει να μαζεύει χτυπήματα. Έτσι λέμε πια την ανάγνωση – χτύπημα. Και αυτό έχει κριτήριο η διαφημιστική αγορά όταν είναι να μοιράσει ρεκλάμες.
Εμένα όμως δεν με ενδιαφέρει αυτό το αλισβερίσι. Θέλω να μαθαίνω πραγματικά γεγονότα, όχι ανακοινώσεις. Με νοιάζει η ψυχική μου υγεία, καθώς όλο αυτό το «πράγμα» συμβαίνει συνεχώς, ασταμάτητα, όλη μέρα, και κάπως ο Μεγάλος Αδελφός με έχει χρήσει τοποτηρητή της ενημέρωσης στο δικό μου χωριό και έχω πελαγώσει. Ποιο χαρτί λέει την αλήθεια; Ποια ανακοίνωση είναι τεκμηριωμένη; Ποια πληροφορία έχει διασταυρωθεί; Ποιο κουτσομπολιό είναι αξιόπιστο; Σε ποιο αστείο να πιστέψω;
Αν σε κάτι, όμως, μας έχει φανεί χρήσιμη όλη αυτή η βιασύνη, είναι στην στροφή όσων δεν γουστάρουμε «φαστ φουντ ενημέρωση» προς μια πιο ερευνητική τεκμηρίωση των μεταδιδομένων. Μπορεί να είναι χρονοβόρο το ψάξιμο της αλήθειας. Αλλά σε κάνει πιο πλούσιο – πιστέψτε με.
Υστερόγραφο: Κάθε φορά που πάω να σβήσω μια διαφήμιση στις ηλεκτρονικές μου σελίδες, ένας «αόρατος αδερφός» με ρωτά «γιατί;», και μου αραδιάζει μια λίστα από προκατασκευασμένες απαντήσεις, όπως «είναι επιθετική», «είναι προσβλητική», «είναι ανάρμοστη», «δεν με ενδιαφέρει», και λοιπά. Πατάω μία από αυτές, και επανέρχεται αμέσως ρωτώντας με «γιατί;» πάλι. Δηλαδή, να του εξηγήσω, του αόρατου αδερφού, γιατί εμένα μία διαφήμιση, φερ ειπείν, με ένα πολύπριζο φόρτισης 5 κινητών ταυτόχρονα, δεν με ενδιαφέρει; Πάμε καλά;
(Απόσπασμα από τη στήλη μου Πρόσωπα & Προσωπεία στην κυπριακή εφημερίδα "Φιλελεύθερος")

Wednesday, March 8, 2017

ΓΡΑΦΟΜΕΝΑ: Συμβουλές απλές πάνω σ' ένα κιτς ξύλο

Κυκλοφορούν, ιδίως στο διαδίκτυο, πολλά ρητά, αποφθέγματα, λόγια διδακτικά, φράσεις παραινετικές, και άλλα παρόμοια. Μερικά μοιάζουν, και είναι γλυκανάλατα, όπως λέμε. Επιφανειακά. Και συνήθως τα ξεπερνώ. Ορισμένες φορές, κάποιο από όλα αυτά μου ξεφεύγει ευχάριστα. Η απλότητα και ευθύτητά του με αγγίζουν. Στο μικρό αυτό «ένθετο» της στήλης, όπου αναδημοσιεύω κάτι που έχω δει κάπου γραμμένο, ένα τέτοιο δείγμα. Το είδα σε ένα στενόμακρο ξύλο, σε μαγαζί με είδη σουβενίρ, που μπορείς και να το κρεμάσεις και στο σπίτι σου, σε σημείο που το κιτς ομορφαίνει και σπάει τη μονοτονία της τακτοποιημένης, μίνιμαλ ζωής μας. Και γράφει αυτό το μικρό κατεβατό από χρήσιμες συμβουλές που πράγματι μπορεί να μας κάνουν καλύτερους σαν ανθρώπους: Να είσαι ευγνώμων. Να ζεις απλά. Να είσαι στοργικός. Να κάνεις το καλύτερο που μπορείς. Να λες «παρακαλώ» και «ευχαριστώ». Να φροντίζεις και να αγαπάς την οικογένεια και τους φίλους σου. Μην εγκαταλείπεις ποτέ την προσπάθεια. Πίστεψε στον εαυτό σου. Άκου με τη καρδιά σου. Βοήθα άλλους. Γέλα συχνά. Και αγάπα πολύ.

Ε, να κι ένα τραγούδι ταιριαστό!


ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΜΑ: Κάποτε τα περίπτερα...



Κάποτε τα περίπτερα στην Αθήνα, ήταν για εφημερίδα, τσιγάρα και ένα τηλεφώνημα. Υπήρχε κόσμος που δεν είχε συσκευή σπίτι του. Χρειαζόσουν μέσον για να σου βάλει νέα γραμμή ο ΟΤΕ σε λιγότερο από 3μηνο. Μέχρι τότε, βολευόσουν στο κιόσκι της γειτονιάς σου. Ο περιπτεράς, εκ των πραγμάτων, αποκτούσε μεγάλη ισχύ. Ήξερε τι καπνό φουμάρεις, ποιες οι πολιτικές σου πεποιθήσεις, και με ποια γκόμενα είχες ραντεβού το βράδυ. Σήμερα, τα περίπτερα στην Αθήνα έχουν γίνει Executive Kiosks, σπονσαρισμένα, τα πιο πολλά από εταιρείες καπνικών προιόντων. Πωλούν τα πάντα. Τα περισσότερα ανήκουν σε Group of Companies, και ο περιπτεράς δεν δίνει δεκάρα ποιος είσαι, τι κάνεις, πόθεν έρχεσαι και που πας.  Οι εφημερίδες λιγόστεψαν. Οι τίτλοι, ξεπλυμένοι, κρέμονται στα μανταλάκια. Με 10 ευρώ ανανεώνεις τον χρόνο ομιλίας σου. Τα προφυλακτικά έχουν γεύση κράνμπερι. Κάπου κοντά, μπορείς να ψωνίσεις και βίζιτα.

Sunday, December 25, 2016

"Είδος μεικτόν, αλλά νόμιμον"*




Του Ευάγγελου Βενιζέλου


Θα ξεκινήσω με τον δράστη του βιβλίου. Ο Θανάσης Νιάρχος είναι ένας αεικίνητος και ακαταπόνητος άνθρωπος των γραμμάτων. Η έννοια του ανθρώπου των γραμμάτων είναι πολύ πιο σύνθετη και πολύ πιο βαθιά από την έννοια του συγγραφέα ή από την έννοια του επιμελητή εκδόσεων ή από την έννοια του διανοούμενου δημοσιογράφου που είναι γεμάτος ιδέες και για τα έντυπα στα οποία εργάζεται και για τους εκδοτικούς οίκους με τους οποίους συνεργάζεται γιατί αυτή είναι η φυσική του ροπή. Ο Θανάσης Νιάρχος είναι ένας πραγματικός εμψυχωτής των γραμμάτων. Είναι ένας ρέκτης. Και αυτό το αποδεικνύει και με την έκδοση αυτή στον εκδοτικό οίκο Ιωλκός που νομίζω ότι παραπέμπει στον γενέθλιο τόπο του.

Τα εξαίρετα εισαγωγικά κείμενα του Κώστα Γεωργουσόπουλου και του Νίκου Δήμου και ο επίλογος του επιμελητή εξηγούν πλήρως τη λογική που διέπει τη συγκρότηση του τόμου.

Όταν ο Θ. Νιάρχος ήρθε να με προϊδεάσει για την εκδοτική του ιδέα, τον ρώτησα: «και ο Παπαδιαμάντης;». Μου απάντησε ότι ο Παπαδιαμάντης έχει γράψει χριστουγεννιάτικα διηγήματα πολύ σημαντικά, αλλά όχι χρονογραφήματα. Άρα έθεσε επί τάπητος τη διάκριση μεταξύ διηγήματος και χρονογραφήματος. Η αλήθεια είναι ότι ο Παπαδιαμάντης, παρότι δεν ανθολογείται, εν τούτοις παρίσταται στο βιβλίο. Είναι αντικείμενο κάποιων από τα πιο σημαντικά αυτά χρονογραφήματα. Είναι ο μεγάλος απών, αλλά και ο μεγάλος παρών του βιβλίου αυτού.

Η δεύτερη μεγάλη μου έκπληξη, όχι ένσταση, ήταν το γεγονός ότι κυκλοφορεί μια ανθολογία με χρονογραφήματα χριστουγεννιάτικα σε μια χώρα, όπως είναι η Ελλάδα, που είναι χώρα πασχαλιάτικη. Γιατί είναι χώρα καλοκαιρινή. Θερινή, για να γίνω ίσως πιο αντιληπτός πολιτικά. Ή έστω ανοιξιάτικη, που είναι ένα βήμα πριν από τη θερινή κατάσταση των πραγμάτων. Και επίσης είναι μια χώρα νησιωτική. Θαλασσινή. Πρωτίστως όμως είναι μια χώρα ορθόδοξη. Έχουμε μάλιστα την ιδιορρυθμία, θα έλεγα την πολυτέλεια, να γιορτάζουμε το Πάσχα με το παλαιό ημερολόγιο και να γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα με το νέο ημερολόγιο. Αυτό δεν είναι αυτονόητο για όλες τις ορθόδοξες χώρες.

Έχει επίσης σημασία το γεγονός ότι τα Χριστούγεννα είναι εκτεθειμένα σε αυτό τον κίνδυνο παραβίασης της πολιτικής ορθότητας, υπό τη Δαμόκλειο σπάθη της οποίας ζούμε. Αν η έκδοση αυτή γινόταν, για παράδειγμα, στις ΗΠΑ, θα είχαμε πολύ μεγάλο πρόβλημα να εξηγήσουμε γιατί μιλάμε για Χριστούγεννα, γιατί γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα, καθώς το πολιτικά ορθό είναι να λέμε ότι γιορτάζουμε τις διακοπές ή ταυτολογικά τις γιορτές και άρα θα έπρεπε να μιλήσουμε για χρονογραφήματα σε σχέση με τις γιορτές και μετά να διευκρινίσουμε ότι μιλάμε για τις χειμωνιάτικες διακοπές, για τις γιορτές στις οποίες στολίζουν τις πόλεις με γιρλάντες, κ.ά. Πάντως θα έπρεπε με υπεκφυγές, συνεκδοχικά να ορίσουμε τι είναι τα Χριστούγεννα. Τα οποία επιπλέον είναι το προοίμιο για μια πολιτική γιορτή, πέρα από τη γιορτή του Μεγάλου Βασιλείου, που είναι η Πρωτοχρονιά, γιατί είναι η αλλαγή του πολιτικού έτους, δεν είναι η αλλαγή του θρησκευτικού έτους, που είναι η Ίνδικτος, η 1η Σεπτεμβρίου. Και ακολουθούν τα Θεοφάνια, παλαιά Χριστούγεννα. Ανοίγουν τη μεγάλη θεολογική ιστορία της σχέσης του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου με τον Ιησού.
Ο Παύλος Νιρβάνας, που περιλαμβάνεται στους ανθολογούμενους, διατύπωσε τον ορισμό του χρονογραφήματος με έναν τρόπο ο οποίος είναι λειτουργικός ακόμη και στις μέρες μας.

Το χρονογράφημα είναι ένα επίκαιρο σχόλιο, το οποίο είναι κατά βάση κοινωνικό, δεν είναι ευθέως πολιτικό. Σε αυτό το continuum τι είναι οικονομικό, τι είναι κοινωνικό, τι είναι πολιτικό, τι είναι εθνικό, ας πούμε ότι το χρονογράφημα τοποθετείται σε σχέση με αυτά που ορίζουμε prima vista ως κοινωνικά ζητήματα. Αλλά όταν προσπαθήσει να δει κανείς λίγο βαθύτερα τη θεματολογία, αντιλαμβάνεται ότι αυτά είναι κατεξοχήν πολιτικά ζητήματα, ζητήματα που αφορούν κρίσιμες ανθρώπινες συμπεριφορές.

Αν δει κανείς την τυπολογία των χρονογραφημάτων, θα διαπιστώσει ότι αυτή είναι επικίνδυνα τεράστια. Ακόμη και αν θέλει να περιοριστεί στη θεματολογία και στην τυπολογία του χριστουγεννιάτικου χρονογραφήματος, είτε του παλαιότερου είτε και του νεότερου, του τρέχοντος, θα δει ότι και αυτή είναι εντυπωσιακά μεγάλη. Ας καταγράψουμε τύπους χριστουγεννιάτικων χρονογραφημάτων που εν μέρει ανθολογούνται και εν πολλοίς γράφονται ακόμη.

Έχουμε θεολογικό χρονογράφημα, το οποίο μπορεί να είναι είτε ορθόδοξο είτε θρησκειολογικό. Ο Βασίλης Βασιλικός έχει γράψει ένα τέτοιο πολύ σημαντικό κείμενο που ανθολογείται και έχει τα χαρακτηριστικά της παιγνιώδους θρησκειολογίας σε σχέση με τα Χριστούγεννα.

Λαογραφικό χρονογράφημα που δεν είναι απλά και μόνο τα έθιμα, τα δώρα, τα γλυκά, τα κάλαντα, το δέντρο, το καραβάκι – άλλη ιδεολογική σύγκρουση πολύ σημαντική – , τα γεύματα, τα δείπνα, οι οικογενειακές συγκεντρώσεις, η αλληλεγγύη των γενεών, αλλά και ζητήματα πολύ βαθύτερα τα οποία θυμίζουν αυτό που ανοίγεται ως ψυχαναλυτικό πεδίο σε κάθε οικογενειακή συγκέντρωση. Ας θυμηθούμε πόσα λαμπρά έργα, θεατρικά και κινηματογραφικά, έχουν υπάρξει γύρω από ένα χριστουγεννιάτικο τραπέζι που ενώνει τα μέλη μιας οικογένειας. Τι δράματα ανοίγονται εκ του λόγου αυτού και μόνο.

Επίσης είναι πολύ συχνά ανθρωπολογικό το χριστουγεννιάτικο χρονογράφημα, καθώς στις γιορτές τίθενται συχνά αρχαϊκά ζητήματα, αναμετριόμαστε με έννοιες όπως ο χρόνος, η ύπαρξη, το πού πάμε.

Τώρα το λέμε εθελοντισμό και κοινωνικό ακτιβισμό, και αυτό είναι αντικείμενο του χριστουγεννιάτικου χρονογραφήματος. Παλιά ήταν απλώς η φιλανθρωπία των Χριστουγέννων.

Ταξιδιωτικό χρονογράφημα. Τα χριστουγεννιάτικα ταξίδια είναι πάντα ένα πολύ σημαντικό αντικείμενο χρονογραφήματος.

Χρονογραφήματα προσωπικών αναμνήσεων και εξομολογήσεων. Η μοναξιά και η μελαγχολία μέσα στη χαρά των άλλων λόγω γιορτών ενέπνευσε χρονογραφήματα, αλλά και μυθιστορήματα, και διηγήματα, και ποιήματα, και έργα του αναπαραστατικού λόγου.

Επειδή δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από την απειλή της πολιτικοποίησης, είναι πολύ συχνά ειρηνιστικό το χριστουγεννιάτικο χρονογράφημα, ίσως λίγο παιδικά ειρηνιστικό τις περισσότερες φορές.
Προγραμματικό, καθώς γίνονται αναδρομές, προγραμματισμοί και απολογισμοί.Αστικό. Που κάποιοι θα το γράφανε και με ύψιλον, γιατί είναι το χρονογράφημα της πόλης. Ο διάκοσμος, οι δραστηριότητες των κατοίκων, οι επιλογές της δημοτικής αρχής.

Το γαστρονομικό χρονογράφημα το χριστουγεννιάτικο είναι ένα ανερχόμενο είδος.

Το βιβλιολογικό χρονογράφημα, καλή ώρα. Το φωτογραφικό. Και το απλώς ατμοσφαιρικό.
Πίσω από όλα αυτά που φαίνονται πολλά, καραδοκεί ένας ενιαίος κίνδυνος που είναι ο κοινός παρανομαστής. Ο κίνδυνος της κοινοτοπίας. Διότι αυτό από το οποίο κινδυνεύει το χρονογράφημα εκ γενετής είναι να είναι κοινότοπο. Να είναι ένα σχόλιο περί του τίποτα. Απορία ψάλτου βήξ.

Οπότε, φαντάζομαι τον κόπο που έκανε ο Θανάσης Νιάρχοςπροκειμένου να βρει κείμενα που μπορούν να αναμετρηθούν με τον χρόνο. Κείμενα που συνιστούν «εφήμερο σπέρμα», όπως τιτλοφόρησε κάποτε μια συλλογή του ο Γ. Π. Σαββίδης. Και το εφήμερο σπέρμα πρέπει, όταν το ανασύρεις, να αποδείξει ότι αντέχει στον χρόνο. Και καλά πριν από δέκα χρόνια. Πριν από εκατό χρόνια; Πώς να αντέξει στον χρόνο. Ενώ η ανθολόγηση φαίνεται ως ένα ωραίο λογοτεχνικό μνημόσυνο, παλαιότερων συγγραφέων και χρονογράφων, συνιστά και μια απειλή γιατί μπορεί να δούμε το έργο τους να εξαφανίζεται.

Η πρόχειρη αυτή τυπολογία ήταν ίσως χρήσιμη προκειμένου να απαντήσουμε στο ερώτημα: το χρονογράφημα τι είναι; Είδος λογοτεχνικό ή είδος δημοσιογραφικό;

Όπως θα έλεγε ο εθνικός μας ποιητής, ο ποιητής της μνήμης, για να αναφερθώ σε ένα πρόσφατο κείμενο του Κώστα Γεωργουσόπουλου στα «Νέα», είναι «in modo misto genuino» («είδος μεικτόν, αλλά νόμιμον»).Είναι ένα είδος στο οποίο συνυπάρχουν αφενός μεν δημοσιογραφούντες λογοτέχνες, αφετέρου δε λογοτεχνίζοντες δημοσιογράφοι. Είδος συνεπώς και λογοτεχνικού και δημοσιογραφικού λόγου.

Επειδή παρουσιάζουμε ένα βιβλίο στις μέρες του Διαδικτύου, αυτό το οποίο πρέπει τώρα να περιμένουμε είναι το τι χρονογραφήματα θα γράφουν οι περσόνες του Διαδικτύου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θα είναι ίσως τα χρονογραφήματα της post-truth. Τα χρονογραφήματα της μετα-αλήθειας. Η οποία δεν είναι ψέμα. Είναι πρόσληψη, είναι η δική μου αλήθεια. Μπορεί να διαδίδω fake news και να ισχυρίζομαι ότι αυτή είναι η δική μου αίσθηση των πραγμάτων και έτσι μπορεί να λαμβάνονται πολύ σημαντικές αποφάσεις. Από την εκλογή του προέδρου των ΗΠΑ μέχρι τη διαμόρφωση μιας ολόκληρης εθνικής στρατηγικής η οποία ψηφίζεται και ξαναψηφίζεται από ένα εκλογικό σώμα.

Αυτά όλα θα αποτελέσουν πολύ σύντομα, είμαι βέβαιος – γιατί δεν τον προλαβαίνεις τον Θανάση Νιάρχο –, το αντικείμενο μιας νέας ανθολογίας. Ίσως του δίνω μια ιδέα. Άλλωστε, στην πραγματικότητα, εκδοτικές πρωτοβουλίες όπως αυτή του Θανάση Νιάρχου είναι στιγμές στη μάχη κατά της κοινοτοπίας του κακού που φοβούμαι ότι θα εντείνεται ως απειλή.

Καλά Χριστούγεννα και καλή Πρωτοχρονιά.


* Το κείμενο αποδίδει τον κορμό της ομιλίας του Ευ. Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του Θ. Νιάρχου «Καλήν εσπέραν, άρχοντες» (εκδόσεις Ιωλκός) στο Ίδρυμα Θεοχαράκη, μαζί με τους Βασίλη Βασιλικό, Ντόρα Μπακογιάννη, Δημήτρη Νανόπουλο, Βαγγέλη Χρόνη στις 10.12.2016. Αναδημοσιεύεται στο «Βήμα της Κυριακής», 25.12.2016